“เรียน 4 สอน 6” เส้นทาง 10 ปีปั้น “ช้างเผือกของชุมชน” ครูรัก(ษ์)ถิ่น เรียนฟรีเต็มจำนวน แล้วกลับไปเป็นครูที่บ้านเกิด

รุ่นที่ 7 ปีการศึกษา 2570 กำลังเดินหน้า: กสศ. ปิดรับข้อเสนอจากสถาบันผลิตครูแล้ว เตรียมประกาศรายชื่อสถาบันในเดือนพฤศจิกายน 2569 น้อง ม.6 ต้องเริ่มเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้

ลองนึกภาพเด็ก ม.6 คนหนึ่งในหมู่บ้านบนดอยหรือริมชายแดน เรียนดี ชอบช่วยงานชุมชน และฝันอยากเป็นครู แต่ทางบ้านไม่มีเงินส่งเรียนมหาวิทยาลัย ขณะที่โรงเรียนประถมในตำบลบ้านเกิดก็มีครูไม่ครบชั้น ครูที่ย้ายมาสอนอยู่ได้ไม่นานก็ขอย้ายกลับ

“โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น” ของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ออกแบบมาเพื่อแก้โจทย์นี้ คือเลือก “คนในชุมชน” มาเรียนครูด้วยทุนเต็มจำนวน แล้วส่งกลับไปเป็นครูในโรงเรียนบ้านเกิด จนกลายเป็น “ครูคนใหม่ที่คุ้นเคย” ของเด็ก ๆ ในหมู่บ้าน

กสศ. สรุปเส้นทางนี้ไว้ในคำสั้น ๆ ว่า “เรียน 4 สอน 6” หรือการเดินทาง 10 ปี ของครู 1 คน ตั้งแต่วันแรกที่เข้ามหาวิทยาลัย จนถึงวันที่ทำงานในโรงเรียนบ้านเกิดครบตามเงื่อนไขทุน

1. หัวใจของครูรัก(ษ์)ถิ่น: ผลิตครูที่ไม่โยกย้าย

โครงการนี้ไม่ใช่แค่ทุนเรียนฟรี แต่เป็นการ ออกแบบหลักสูตรพิเศษ ให้เหมาะกับการทำงานในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกลโดยเฉพาะ มีเป้าหมาย 3 ข้อ

• ผลิตครูที่รักถิ่นฐาน และเป็นนักพัฒนาชุมชน
• ลดปัญหาการโยกย้าย เพราะครูเป็นคนในพื้นที่เอง
• เป็นต้นแบบการ ผลิตและพัฒนาครูระบบปิด เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างเป็นระบบ

2. “เรียน 4” ชีวิตนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น ทำอะไรบ้าง

3. “สอน 6” จากนักศึกษาสู่ครูของชุมชน

เมื่อเปลี่ยนจาก “นักศึกษา” เป็น “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” ทุกคนต้องไปประจำการสอนที่ โรงเรียนปลายทางอย่างน้อย 6 ปี ตามเงื่อนไขทุน โดยมีระบบดูแลและประเมินผลตามอินโฟกราฟิกของ กสศ. ดังนี้

การประเมินทั้งหมดมีไว้เพื่อตรวจสอบ แก้ไข ติดตาม และวัดประสิทธิภาพของครู รวมถึงวิจัยผลกระทบทั้งระยะสั้นและระยะยาวต่อผู้รับทุน ผู้เรียน และชุมชน เพื่อพัฒนาเป็นต้นแบบการผลิตครูระบบปิดของประเทศ

“ทีมหนุนเสริม” คือกลุ่มบุคลากรด้านการศึกษาที่เข้าใจชีวิตในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล กระจายตัวอยู่ทั่วประเทศ คอยเฝ้าดูแลและเสริมพลังครูรุ่นใหม่ ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์ คณะอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น และประธานชมรมคุรุทายาทแห่งประเทศไทย เล่าว่า

4. ทุนเต็มจำนวน ได้อะไรบ้าง (ตามประกาศ กสศ. ปีการศึกษา 2570)

ค่าเทอมและค่าที่พัก กสศ. โอนผ่านสถาบันการศึกษา นอกจากนี้สถาบันต้องจัด หอพัก พร้อมอาจารย์ผู้รับผิดชอบดูแลนักศึกษาตลอด 4 ปี และมีระบบอาจารย์พี่เลี้ยงและที่ปรึกษา

5. เช็กคุณสมบัติ: ใครสมัครได้บ้าง

1. กำลังเรียน ม.6 หรือเทียบเท่า ในปีการศึกษา 2569
2. มี สัญชาติไทย
3. เป็น นักเรียนยากจน คืออยู่ในครัวเรือนที่สมาชิกมีรายได้เฉลี่ยไม่เกิน 6,000 บาทต่อเดือน (หรือตามที่ กสศ. กำหนด) และผ่านการคัดกรองความยากจนด้วยวิธีการวัดรายได้ทางอ้อม (PMT)
4. บิดา หรือมารดา หรือผู้ปกครอง และผู้ขอรับทุน มีภูมิลำเนาในตำบลที่ตั้งโรงเรียนปลายทาง ไม่น้อยกว่า 3 ปีติดต่อกัน จนถึงวันสมัคร
5. เกรดเฉลี่ยสะสม 5 ภาคเรียน ระดับ ม.ปลาย ไม่ต่ำกว่า 2.70
6. มีเจตคติที่ดีต่อวิชาชีพครู และอยากเป็นครูในพื้นที่ที่เป็นท้องถิ่นของตน
7. มี ประสบการณ์ทำกิจกรรมสร้างสรรค์เพื่อส่วนรวม
8. ไม่มีปัญหาสุขภาพหรือความประพฤติที่จะเป็นอุปสรรคต่อการศึกษาระหว่างรับทุน
9. ความประพฤติดี ไม่มีประวัติเกี่ยวข้องกับยาเสพติด

6. เตรียมตัวตั้งแต่วันนี้ ก่อนสถาบันลงพื้นที่คัดเลือก

ครูรัก(ษ์)ถิ่นไม่ได้ตัดสินจากคะแนนสอบส่วนกลางเพียงอย่างเดียว ประกาศกำหนดให้ สถาบันการศึกษาคัดเลือกร่วมกับโรงเรียนและชุมชน และมีระยะ “เตรียมความพร้อม” ทั้งก่อนคัดเลือกและก่อนเข้าเรียน ผู้ที่เตรียมตัวไว้ก่อนจึงได้เปรียบ

• ☐ คุยกับครูแนะแนวหรือผู้อำนวยการโรงเรียน ว่าโรงเรียนประถมในตำบลบ้านเกิดอยู่ในกลุ่มโรงเรียนพื้นที่ห่างไกลเป้าหมายหรือไม่
• ☐ เตรียมทะเบียนบ้าน ที่ยืนยันได้ว่าครอบครัวและตัวเองอยู่ในตำบลนี้ต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 ปี และข้อมูลรายได้ครัวเรือนสำหรับการคัดกรอง PMT
• ☐ ขอผลการเรียน 5 ภาคเรียน (ต้องไม่ต่ำกว่า 2.70) และตั้งใจเรียนเทอมสุดท้าย
• ☐ รวบรวมหลักฐานกิจกรรมเพื่อส่วนรวม เช่น เกียรติบัตร ภาพกิจกรรมจิตอาสา งานช่วยชุมชน
• ☐ เตรียมเล่าเรื่อง “ทำไมอยากเป็นครูที่บ้านเกิด” ให้ชัด พร้อมปัญหาของโรงเรียนและชุมชนที่อยากกลับไปแก้
• ☐ ฝึกทักษะพื้นฐาน ภาษาไทย คณิตศาสตร์ ภาษาอังกฤษ และการสื่อสาร เพื่อรองรับกิจกรรมปรับพื้นฐานและการคัดเลือกของสถาบัน
• ☐ ติดตามประกาศ จาก กสศ. (www.eef.or.th) และคณะครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์ของมหาวิทยาลัยในภูมิภาค หลังประกาศรายชื่อสถาบันในเดือน พ.ย. 2569

10 ปีที่ยาวนาน หรือจุดเริ่มต้นที่สั้นเกินไป?

กสศ. มองว่า หาก 10 ปีจะนับว่ายาวนานก็คงไม่เกินจริง แต่ในอีกด้าน 10 ปีเดียวกันนี้ก็เป็นเพียง จุดเริ่มต้นที่ดี ของการแก้ปัญหาครูในโรงเรียนขนาดเล็ก และความเหลื่อมล้ำที่อยู่คู่ระบบการศึกษาไทยมานาน

วันนี้ “ช้างเผือกของชุมชน” กว่า 800 คนจาก 3 รุ่นแรกได้กลับบ้านไปเป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” แล้ว และรุ่นที่ 7 กำลังจะเปิดประตูอีกครั้ง ถ้าคุณหรือลูกหลานคือเด็กคนนั้นในหมู่บ้าน เริ่มเตรียมเอกสาร เกรด และเรื่องราวของตัวเองตั้งแต่วันนี้

อ้างอิง: กสศ. “เรียน 4 สอน 6 การเดินทาง 10 ปีของครูรัก(ษ์)ถิ่น” (5 พ.ย. 2569) · ประกาศ กสศ. เรื่อง เปิดรับข้อเสนอโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ปีการศึกษา 2570 (30 ต.ค. 2569) · ปฏิทิน TCAS70 ของ ทปอ.